شنوا و داناست ( 1 ) . قديم - جلّ جلاله - چون رخصت داد در كتمان حق و مساعدت كافران به ظاهر ، براى دفع مضرّت را باز نمود كه : اگر كسى اين معنى كار بندد نه براى خوف و عذر ( 2 ) اضطرار ، بل براى مساعدت و موافقت و مصافات و مخالصت دوستى با كافران ، و گمان برد كه آن بر خداى تعالى پوشيده بماند به خلاف آن است ، تو بگو اى محمّد : * ( إِنْ تُخْفُوا ما فِي صُدُورِكُمْ ) * ، كه اگر پوشيده دارى آنچه در دل دارى يا اظهار كنى ، خداى داند . كلبى گفت : معنى آن است كه اگر آنچه با رسول مىگويى ، اگر از سر زبان مىگويى و اگر از ميان جان مىگويى از اخلاص و نفاق ، خداى داند براى آن كه او عالم الذّات است ، عالم است به جميع معلومات بر هر ( 3 ) وجهى كه صحيح بود كه معلوم بود ، براى آن كه صفت نفس با صحّت واجب باشد ، و چون متعلَّق بود اختصاص ندارد به بعضى متعلَّقات دون بعضى . * ( وَيَعْلَمُ ما فِي السَّماواتِ وَما فِي الأَرْضِ ) * ، و هر چه در آسمان و زمين هست آن ( 4 ) پنهان و آشكارا داند . و جمله اين و بيشتر از اين داخل باشد تحت آنچه ما بگفتيم . و فعل اوّل مجزوم است به جزاى شرط ، و دوم مرفوع است بر استيناف براى آن كه عطف صورت نمىبندد اين جا لفساد المعنى معه ، براى آن كه عالمى او - تعالى - موقوف نباشد بر اخفا و اظهار ايشان . و تقدير آن است كه : و هو يعلم ما في السموات ، و نظيره قوله تعالى : قاتِلُوهُمْ يُعَذِّبْهُمُ اللَّه بِأَيْدِيكُمْ ( 5 ) - الاية . الى ان قال : وَيَتُوبُ اللَّه عَلى مَنْ يَشاءُ ( 6 ) . . . ، و كذا قوله : فَإِنْ يَشَإِ اللَّه يَخْتِمْ عَلى قَلْبِكَ وَيَمْحُ اللَّه الْباطِلَ وَيُحِقُّ الْحَقَّ ( 7 ) . . . ، بالرّفع ، و معنى آيت آن است كه : چون معلوم شد كه در آسمان

--> ( 1 ) . آج ، لب ، فق : شنواست دانا به استحقاق هر يك از خلايق . ( 2 ) . دب و . ( 3 ) . آج ، لب ، فق : ندارد . ( 4 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : از . ( 5 ) . سوره توبه ( 9 ) آيه 14 . ( 6 ) . سوره توبه ( 9 ) آيه 15 . ( 7 ) . سوره شورى ( 42 ) آيه 24 .